LORO DON JUANAN
Don Juan pasyakus purisa kara, maskas mikunanpaq.
Chayna purisqanpi, Loroan tinkunakusa kara. Loró, don Juanta qaas,
utqát lloqasa kara suk taqóp. Atoq nipusa kara: -Uraykuy
wawqey, akuysh konbersaq.
Mana, Don Juan –nipusa kara Loró- ¿qam
kreinki tonto kasqayta?. Mana, don Juansito –nipusa kara- noqa uraykupteyqa,
qam rinki mikuaq. Manam tontochu kani.
-Mana wawqesituy, -nipusa kara atoq-. ¿Qaanki
ka papeltá?.
–Ari, nipusqa Loró.
-Bweno, kaypi nin, anáqp “Decreto Ley”-.
Noqaysh sachapi kawsaqkuna wawqes ina purinaysh tiyan, mana pelyas, mana
mikunakus. Munanakus kawsanaysh tiyan, -nipusqa-. Chayna nipuchkaptin,
maa, Uturungu rikurisa kara, i don Juanqa ayqes lloqsisa kara. Loritu anaqmanta
qaparis nipusa kara:
-Ama ayqeychu, wawqey, Dekretoykita qaachiy.
I atoq may rera sayakoq. Astaan ayqesa kara.
Don Juan andaba paseándose, buscando para comer. Cuando andaba así, se encuentra con el Loro. El Loro al verlo a don Juan, de inmediato se sube a un árbol. El Zorro le dice: Bajate hermano, vamos a conversar. “No, don Juan” le responde el Loro. ¿Vos crees que soy tonto?. No don Juan, le dice nuevamente. Si yo me bajo, vos me vas a comer. Si no soy tonto. No hermanito – le dice el zorro-. ¿Ves este papel?. Sí, le responde el Loro. Bueno, aquí dice arriba “Decreto Ley”. Nosotros los que vivimos en el monte, tenemos que andar como hermanos, sin pelearnos, sin comernos. Queriéndose tenemos que vivir, le dice. Cuando le estaba diciendo así, aparece el Tigre, y don Juan sale huyendo. El lorito desde arriba gritando le dice: “No huyas hermano, hacele ver tu Decreto”. Y el zorro cuándo se iba a parar. Más huía.
BURRO APISQA
Noqa suk bweltata burruyta chinkachis purerani.
Manyanta pitis suk serkúp yaykusa kara, i cha serkupé achkát
kosechasa karanku, sapallu, kalabasa, sandya, angola imata.
Noqa rastryas rerani yaykusqanta, pero cha
serku ukupé mana tarerani, ni rastronta lloqsisqantá. –La
pucha- nini. – Kayta Supay ¿imataq pusaara? Yaykusa
kara i mana lloqsisa kara –pensas kuterani-.
Chayna sayasckaypi, maa, uyarini rebusnasqanta
pero mana yachas kuterani maymash ka animalqa rebusnan. Qallarerani maskayta,
maa. Ris tarerani suk sapallu ukúp. Sapallu atúnt taris yaykusa
kara mikoq, maa. Chaypi apikus sayasa kara mana atis lloqsiyta. Wayrakachas
rerani wasiyman achayt apamoq, maa. Sapallút achyas agatas
sorqorani. Chaymánt kayman amorani.
Yo una vez lo había perdido a mi burro. Resulta que había
cortado la manea y había entrado en un cerco, y en ese cerco habían
cosechado mucho zapallo, calabaza, sandía, angola, etc.
Yo me fui rastreándolo, encuentro por dónde entró,
pero en el cerco no lo encontré. –La pucha- digo, a éste
lo habrá llevado el diablo?. Había entrado y no había
salido –quedo pensando-. Así en lo que estaba, escucho que rebuzna,
pero sin saber en qué dirección rebuzna. Entonces empiezo
a buscarlo. Voy y lo encuentro en el interior de un zapallo. Había
entrado a comer un zapallo grande y ahí había quedado agarrado
sin poder salir. Entonces voy corriendo a mi casa y traigo la (sic) hacha.
Tuve que sacarlo cortando el zapallo “a gatas”. De ahí vine para
acá.